Epicka droga motocyklowa · Włochy
Tacchi d'Ogliastra: Arbatax – Jerzu – Ulassai – Lanusei (SS125, SP11, SS198)
| Drogi | SS125, ex SS125, SP11, SS198 |
|---|---|
| Długość | ok. 69 km Arbatax – Lanusei, z tego ok. 45 km do Ulassai (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Genna Cresia |
| Charakter | przełęcz, serpentyny, płaskowyż |
| Sezon | przez cały rok; latem upał w dolinach, wiosną zielono i kwitnie makia |
| Tacchi | dolomitowe stoliwa z jury na łupkach paleozoicznych |
| Ulassai | 775 m, najwyżej położona wieś Ogliastry |
| Jerzu | wieś wina Cannonau, spółdzielnia winiarska z lat 50. XX w. |
| Opuszczone wsie | Gairo Vecchio i Osini Vecchio po powodzi w listopadzie 1951 r. |
| Sztuka | „Legarsi alla montagna” Marii Lai, 1981 r. |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Pętla zaczyna się nad morzem w Arbatax, porcie Tortolì znanym z czerwonych porfirowych skał nad wodą, i prowadzi na południe starą drogą SS125. Szybka SS125var przejęła ruch dalekobieżny, więc dawna trasa, w części zdegradowana do drogi lokalnej, jest spokojna. Za siodłem Genna Cresia, gdzie zaczyna się dolina rzeki Quirra, droga SP11 „di Genna Cresia” wspina się serpentynami przez winnice i gaje oliwne do Jerzu, a dalej do Ulassai. Nad obiema wsiami wznoszą się tacchi (dosłownie „obcasy”), pionowościenne stoliwa z jasnego dolomitu. Na zboczu pod Jerzu widać przekrój ok. 400 mln lat historii ziemi: u dołu paleozoiczne łupki i kwarcyty, na górze jurajskie skały węglanowe, osadzone w płytkim morzu i dziś rozcięte przez rzeki w kaniony i jaskinie. Na krawędziach tacchi wspinacze z całej Europy chodzą drogami wspinaczkowymi, z których pierwszą wytyczono w 1981 r.
Jerzu (ok. 450 m) to stolica wina Cannonau. Już w XVI w. wino wożono stąd „drogami wina” do Nuoro i na wybrzeże Sarrabus, skąd żaglowce zabierały je do Genui. Pod koniec XIX w. filoksera omal nie zniszczyła miejscowych winnic, które ocalono dzięki szczepieniu na amerykańskich podkładkach. W latach 50. XX w. rolnicy założyli spółdzielnię winiarską, dziś znaną jako Antichi Poderi di Jerzu. Ulassai, na 775 m najwyżej położona wieś Ogliastry, leży wciśnięta między Tacco di Ulassai a Monte Tisiddu. 8 września 1981 r. artystka Maria Lai zamiast pomnika poległych zaproponowała „pomnik dla żywych”. Mieszkańcy przez trzy dni wiązali swoje domy ze sobą i ze szczytem góry nad wsią błękitną wstążką długości ok. 27 km. Nawiązywali do miejscowej legendy o dziewczynce, która poszła za niebieską wstążką i wyszła z jaskini, zanim ta się zawaliła. Na dawnej stacji kolejowej działa dziś muzeum Stazione dell'Arte z dziełami Lai, a pod Tacco di Ulassai można zwiedzać jaskinię Su Marmuri, długą na ok. 1 km.
W drodze powrotnej na północ mija się dwie wsie widma. W listopadzie 1951 r. ulewy i osuwiska zniszczyły stare Osini i Gairo. Mieszkańcy zbudowali nowe domy nieco wyżej albo ok. kilometr dalej (część rodzin z Gairo przeniosła się nad morze, gdzie wyrosło Cardedu), a ruiny Gairo Vecchio i Osini Vecchio stoją przy drodze do dziś; w Osini Vecchio działa jeszcze XVI-wieczny kościół Santa Susanna. Pod Osini otwiera się wąwóz Scala di San Giorgio. Według legendy rozstąpił się przed świętym biskupem Jerzym z Suelli, który modlił się za utrudzonych podróżnych. Ze stacji w Gairo Taquisara kursowała kiedyś kolejka do Jerzu, zamknięta w 1956 r. Pętla kończy się drogą SS198 w Lanusei, stolicy górnej Ogliastry.
Na drodze
- Arbatax – Genna Cresia: płaska droga przez równinę i pagórki z winnicami, w Tortolì ruch miejski i ronda.
- SP11 do Jerzu i Ulassai: serpentyny na stromym zboczu, wąsko, ciasne zakręty w samych wsiach i strome uliczki; po deszczu kamienie i błoto z poboczy.
- Ulassai – Osini – Gairo – Lanusei: kręta droga w zboczu nad doliną Pardu z widokiem na tacchi, potem szersza SS198.
- Zwierzęta: kozy, owce i świnie na jezdni, w okolicach wsi także psy pasterskie.
- Kierunek i pora: od Arbatax na południe, a potem pod górę, żeby mieć tacchi przed sobą na podjeździe; rano, zanim dolina Quirry nagrzeje się do ponad 35°C.
Praktycznie
- Tankowanie: do pełna w Tortolì; w Jerzu i Lanusei są stacje [do sprawdzenia], w Ulassai, Osini i Gairo raczej nie.
- Postoje: punkt widokowy nad Jerzu na drodze do Perdasdefogu (tacchi i kościółek Sant'Antonio), Stazione dell'Arte w Ulassai, ruiny Gairo Vecchio przy drodze. Godziny otwarcia muzeum i jaskini Su Marmuri [do sprawdzenia].
- Wydarzenia: w sierpniu w Jerzu święto wina, w Ulassai na początku sierpnia Festiwal Tacchi [daty do sprawdzenia].
- Pożary: w sezonie pożarowym (zwykle od czerwca do października) drogi przez makię bywają zamykane przy pożarach (stan na 2026-10, [do sprawdzenia przed wyjazdem]).
- Z Orosei: do Ulassai ok. 120 km; to wypad na cały ranek w pojedynkę.
Źródła (9)
it.wikipedia.org/wiki/Jerzu, it.wikipedia.org/wiki/Ulassai, it.wikipedia.org/wiki/Gairo, it.wikipedia.org/wiki/Osini, it.wikipedia.org/wiki/Strada_statale_125_Orie..., en.wikipedia.org/wiki/Maria_Lai, cultura.gov.it/evento/maria-lai-che-lego-ulas..., www.openstreetmap.org/node/9361896916, commons.wikimedia.org/wiki/File:Jerzu_-_Prima...